Kurierek Nr 11 - Nominacje do Nagrody Literackiej NIKE 2008

   5 października został ogłoszony wynik dwunastej edycji Nagrody Literackiej „NIKE". Do zestawu książek nominowanych w tym roku do Nagrody należą trzy powieści, dwie książki reportażowe, esej oraz tomik poezji. Nagroda "NIKE" dla najlepszej polskiej książki roku przyznawana jest od 1997 r. Konkurs ma na celu promocję rodzimej literatury ze szczególnym uwzględnieniem powieści. Składa się z trzech etapów, najpierw wyłanianych jest 20 kandydatów, następnie 7 finalistów, spośród nich wybrany zostaje zwycięzca, który otrzymuje statuetkę Nike dłuta prof. Gustawa Zemły oraz 100 tys. zł. Fundatorami Nagrody są Gazeta Wyborcza i Fundacja Agory. Jury NIKE przewodniczyła w tym roku Małgorzata Szpakowska.
   Książki nominowane do 12. Nagrody Literackiej „NIKE", to: powieści: „Bieguni" Olgi Tokarczuk, „Nagrobek z lastryko" Krzysztofa Vargi, „Asystent śmierci" Bronisława Świderskiego, zbiór reportaży „Obwód głowy" Włodzimierza Nowaka, opowieść reportażowa „Czarny ogród" Małgorzaty Szejnert, esej „Twarz Tuwima" Piotra Matywieckiego, tomik poezji „Przelotem" Urszuli Kozioł. Nagrodę Literacką „NIKE" otrzymała Olga Tokarczuk za powieść „Bieguni".

1. Kozioł Urszula. Przelotem. Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2007 (sygn. 93742)
  
"Narratorka ma poczucie własnego zanikania, duchowego i fizycznego odklejania się od wszystkiego, co dotąd było naturalne, oczywiste, bliskie i zrozumiałe" - pisał o tomie Urszuli Kozioł Tadeusz Nyczek. "Czym się stanę gdzie będę/ gdy pod ziemią zasiędę/ Będę dymem i cieniem/ będę trawy korzeniem/ i imieniem bez brzmienia/ i wargami korzenia" - czytamy w wierszu tytułowym.
  W "Przelotem"  dominuje ulotność, przemijanie, temat rozłąki  ze światem, kończącej się podróży. Wątki te były także obecne w wierszach z lat 90. Głównym motywem tomu  „Przelotem" jest jest pytanie o trwałość własnego dzieła, moc słów. Jakby słowa nie wystarczały do objaśnienia egzystencji, nie umiały celnie opowiedzieć rozmaitych naszych niepokojów: "nie nadążam za pierzchającą myślą/ za pierzchającym niebem/ za prędzej pierzchającym/ - niż właśnie zobaczona sarna - życiem". 

2. Matywiecki Piotr. Twarz TuwimaWarszawa : W.A.B., 2007 (sygn. 87949)
   „Twarz Tuwima" to książka o życiu poety i o burzliwych czasach, w których żył: od biednej żydowskiej młodości spędzonej w Łodzi, przez Warszawę i Skamandra, później lata okupacji spędzone w Stanach Zjednoczonych, aż po krótkie złudzenia i głębokie rozczarowania Polską powojenną. Autor wykorzystuje bogate źródła: publikowane teksty samego Tuwima, opinie krytyki przedwojennej i powojennej, rozproszone wypowiedzi prasowe poety, liczne wypowiedzi innych osób o nim - krytyków, a także przyjaciół i znajomych, wreszcie nieznane dotychczas listy prywatne.

3. Nowak Włodzimierz. Obwód głowyWołowiec : Czarne, 2007 (sygn. 87179)
   Książka Włodzimierza Nowaka obejmuje dwanaście reportaży wcześniej już drukowanych. Jest w nich galeria postaci i losów, których starczyłoby na sensacyjny film. Autor odnalazł bohaterów rzeczywistych wydarzeń i skłonił ich do opowieści. Są więc historie ocierające się o wojnę i współczesne, opisujące graniczne szczęście. Granica stała się źródłem znaczących zarobków, dla jednych legalnych, dla innych przestępczych. Włodzimierz Nowak - reporter „Gazety Wyborczej" opisując losy ludzi pogranicza, połączył swoistymi mostami brzegi granicznych rzek, Odry czy Nysy, ale dla autora pograniczem są nie tylko rejony geograficzne, ale i strefy historii. Kiedy padają bariery graniczne, handlowe, językowe, kulturowe, ludzie pogranicza jako pierwsi urzeczywistniają ideę zjednoczenia.

4. Szejnert Małgorzata. Czarny ogród. Kraków : Znak, 2007 (sygn. 93209)
   Małgorzata Szejnert opisuje historię narodzin i trwania osady górniczej zwanej najpierw Gieschewald, potem Giszowiec, później Osiedle Staszica, i znów Giszowiec. Autorka niemal dwa lata pomieszkiwała w Katowicach, co pozwoliło Jej na codzienne badanie każdego miejsca, jeśli tylko miało jakiś związek z Giszowcem i Kopalnią Giesche. Układ książki jest chronologiczny: od 1908 po 2006 rok, a więc opisana jest stuletnia historia kopalni, osady, kilku rodów niemieckich i kilkunastu polskich rodzin. Dla Polaków spoza Śląska mogą to być koleje losów niezrozumiałe, a nawet sprzeczne w sobie. „Czarny ogród" to opowieść o Górnym Śląsku, można by rzec współczesna „Ziemia obiecana".

5. Świderski Bronisław. Asystent śmierci : powieść o karykaturach Mahometa, o miłości i nienawiści w Europie. Warszawa : W.A.B., 2007 (sygn. 87476)
   Bronisław Świderski to polsko-duński Żyd, jak o sobie pisze, relegowany w marcu 1968 roku z Uniwersytetu Warszawskiego, wyemigrował do Danii, gdzie pracował w Kopenhaskim Centrum badawczym Sorena Kierkengaarda. Opublikował m. in. „Słowa obcego" (1998), powieść która otrzymała II nagrodę w konkursie ogłoszonym w Wydawnictwie „Znak", ale znany jest przede wszystkim jako tłumacz pism autora „Bojaźni i drżenia". To właśnie z tym jego zatrudnieniem wiąże się także najnowsza powieść. Bohater powieści zostaje zwolniony z pracy, nową otrzymuje w hospicjum jako opiekun (tu nazwany „asystentem śmierci") umierającego Polaka. Ma do niego mówić w języku ojczystym, by jak najdłużej utrzymać go przy życiu. Opowiada więc krajanowi swoje życie - obnażając przy tym narodowe słabości kraju swego pobytu. Bohater stawia się na pozycji człowieka z marginesu, wykluczonego - kogoś, kto może mówić, krytykować dosłownie wszystko. Przy tym, sam niegdyś wykluczony, staje po stronie dzisiejszych ofiar wykluczenia.

6. Tokarczuk Olga. Bieguni. Kraków : Wydaw. Literackie, 2007 (sygn. 90032, 94289)
  
Powieść „Bieguni" to przewrotna kontynuacja wcześniejszej powieści „Dom dzienny, dom nocny"- tam chodziło o życie osiadłe , tu przeciwnie - o ciągły ruch, podróż. Skłonność ludzi do przemieszczania się przybrała dziś charakter masowego zjawiska. Bieguni - siedemnastowieczna prawosławna sekta, której członkowie uważali że, niebezpieczeństw wywołanych przez wszechwładne zło można uniknąć tylko dzięki nieustannemu ruchowi, zmianie miejsca. Współcześni nomadowie też powodują się podobna potrzebą. Miejscem akcji „Biegunów" jest cały świat. Na powieść składają się różne utwory: krótsze i dłuższe opowiadania, fragmenty dziennika, zapiski eseistyczne. Każda z tych całości może być czytana z osobna. Są w tej powieści wątki i motywy powracające, są powtarzające się sentencjonalne zdania i zwroty: „Wiedzieć i widzieć", „Opisać to zniszczyć", „Celem pielgrzymki jest inny pielgrzym", itp. Dowiadujemy się też, że ulubione książki autorki to m. n.: Nowe Ateny Benedykta Chmielowskiego i Moby Dick Hermana Melville' a.

7. Varga Krzysztof. Nagrobek z lastryko. Wołowiec : Czarne, 2007 (sygn. 93230)
  
W najnowszej powieści Krzysztofa Vargi mamy wyraźny zwrot ku tradycyjnej fabule i osadzenie głównego wątku w odległej przyszłości. Autor osadza narrację w czasach oddalonych od dzisiejszych o około 70 lat i informuje, że opisuje epokę po katastrofie. Przyczyn katastrofy upatruje w rozpadzie więzi międzyludzkich i nieprzyjmowaniu tradycyjnych ról społecznych stanowiących o porządku świata. O ile dziadkowie próbują mierzyć się z tymi rolami, to już matka narratora i on sam nie podporządkowują się ładowi społecznemu. Katastrofa - wojna, w której giną dziadkowie narratora, nie stanowi jednak wyraźnej cezury. Autor opisuje tylko naszą nację, ukazuje przede wszystkim teraźniejszość. Pisarz pozostaje wierny tematom śmierci i emocjonalnego niespełnienia.                                                                  
                                                                       
Oprac. Maria Wodzyńska
 

 

Powrót do 2008