Kurierek Nr 9 - Życie i twórczość Zbigniewa Herberta

   Mija 10. rocznica śmierci Zbigniewa Herberta ( 1924-1998), jednego z najwybitniejszych polskich poetów ubiegłego wieku, dramatopisarza i eseisty. Rok 2008, uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, jest Rokiem Zbigniewa Herberta. Posłowie uznali, że w taki sposób należy oddać hołd artyście, który „twórczo nawiązuje do wielkiej tradycji europejskiej kultury, wzbogacił ją i wzmocnił". Pochodził ze Lwowa. W 1943 r. studiował na konspiracyjnych kursach Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Był żołnierzem Armii Krajowej. Ukończył studia prawnicze i ekonomiczne. Debiutował w prasie w 1948 roku. Był laureatem wielu nagród.
    Nazywany „kronikarzem XX wieku", Herbert w swojej twórczości odwoływał się do mitologii, historii starożytnej  i wzorców klasycznych. Autor „Barbarzyńcy w ogrodzie" przenosił symbole historyczne do świata współczesnego  i przedstawił ich nową interpretację. 

1. Czajkowska Magda. Herbert i „Kochane Zwierzątka". Warszawa : Rosner & Wspólnicy, 2006 (sygn. 90900)
  
W książce tej odnajdziemy przyjaźń, którą dokumentuje przepełniona szczerością korespondencja, zawierająca wiele interesujących faktów z życia, a także cenne informacje dotyczące „biografii wewnętrznej" poety. Magdalena Czajkowska, która listy podała do druku, opatrzyła je obszernymi komentarzami - opowieścią o spotkaniach z niezwykłym człowiekiem.

2. Herbert : poetyka, wartości i konteksty. Pod red. Eugeniusza Czaplejewicza i Witolda Sadowskiego. Warszawa : DiG, 2002 (sygn. 79200)
  
Wspólnym mianownikiem wszystkich tekstów zamieszczonych w zbiorze jest próba zrozumienia poezji Herberta wynikająca z samej jej interpretacji, a więc propozycja oddzielenia poezji od mitu poety. Zdaniem autorów, czas już zajrzeć za zasłonę mitu i rozpocząć prawdziwe badania nad dziełem poety.

3. Herbert Zbigniew. Król mrówek : prywatna antologia. Kraków : Wydawnictwo a5, 2008 (sygn. 93034)
  
„Król mrówek" to ostatnia, książka Herberta. Wcześniej ukazała się w przekładzie angielskim Johna i Bogdany Carpenter (The Ecco Press, 1999 rok). Wydanie amerykańskie, przygotowane jeszcze za życia poety, zawiera tylko część utworów z książki, nad którą Herbert pracował przez ostatnich dwadzieścia lat swojego życia. Polskie wydanie zostało poszerzone o wiele innych utworów. Dodano także niedokończone lub zmienione wersje niektórych tekstów. „Król mrówek" jest prywatną mitologią poety, a losy pojawiających się w niej bogów, herosów, bohaterów łączą się ściśle z ludzką (i nieludzką) historią. Książka jest jak najbardziej nowoczesna, odnosząca się do doświadczeń człowieka XX wieku.

4. Herbert Zbigniew. Labirynt nad morzem. Warszawa  : Fundacja Zeszytów Literackich, 2000 (sygn. 68602)
  
Książka, która nie doczekała się publikacji za życia autora, wraz z „Barbarzyńcą w ogrodzie" i „Martwą naturą z wędzidłem" tworzy trylogię - niezwykłą opowieść o sztuce i cywilizacji Południa i Północy od antyku do czasów współczesnych. „Grecy pokrywali kamienie swoich świątyń malowidłami, aby nie oślepnąć. Ale zanim ich sanktuaria podniosły się w słońcu, serce Grecji biło pod ziemią. Od grot, labiryntów, rozpadlin trzeba rozpocząć wędrówkę. Będzie to próba opisania krajobrazu i tego, co zeń wydaje się bezpośrednio wynikać - Zbigniew Herbert".

5. Herbert Zbigniew. Selected Poems = Poezje wybraneKraków : Wydawnictwo Literackie, 2007 (sygn. 93477)
  
Obszerny i pierwszy polsko-angielski wybór wierszy Zbigniewa Herberta w wyborze Tomasza Kunza i przekładach Johna i Bogdany Carpenterów, Czesława Miłosza i Petera Dale Scotta. Posłowiem tom opatrzyli John i Bogdana Carpenterowie. W zbiorze pomieszczono najbardziej znane utwory ze wszystkich książek opublikowanych za życia poety : od debiutanckiej „Struny światła" z roku 1956 po tom ostatni - „Epilog burzy" z 1998 roku.

6. Herbert Zbigniew. Znaki na papierze : utwory literackie, rysunki i szkiceOlszanica : Wydawnictwo BOSZ, 2008 (sygn. 92202)
  
Zbiór tekstów (wiersze, fragmenty esejów, prozy literackiej, listy) Zbigniewa Herberta, harmonijnie zilustrowany rysunkami poety, szkicami wykonanymi podczas jego licznych podróży po Europie. Tematyka utworów jest różnorodna, choć dominują teksty poświęcone sztuce, dziedzictwu europejskiej kultury, nie brakuje jednak też problematyki filozoficznej, historiozoficznej i egzystencjalnej. Doskonale wybrane przez Henryka Citkę rysunki pozwalają na pełniejszą, czasami wręcz odkrywczą interpretację wierszy. Opisy dzieł sztuki i zabytków architektury zyskują dodatkowy, plastyczny kontrapunkt. Niezwykle oryginalny projekt graficzny pozwala na wydobycie bogactwa znaczeń twórczości pisarza.

7. Kopczyńska Zdzisława, Dobrzyńska Teresa, Pszczołowska Lucylla.  Zanczenie wyboru formy wiersza : trzy stulecia. Warszawa : Instytut Badań Literackich PAN Wydawnictwo, 2007 (sygn. 91243)
  
Książka poświęcona jest pamięci dr Zdzisławy Kopczyńskiej, wybitnej badaczki wiersza, uczestniczki i koordynatorki prac prowadzonych w ramach programu Słowiańska Metryka Porównawcza, w dwudziestą piątą rocznicę Jej śmierci. Zawiera trzy studia, z których każde w nieco odmienny sposób ukazuje możliwości interpretacji znakowej funkcji wiersza. Są to studia : „O wersyfikacji Walca Czesława Miłosza" Zdzisławy Kopczyńskiej, „Wiersz i aksjologia. Konotacje wartościujące formy wierszowej w Mona Lizie Zbigniewa Herberta" Teresy Dobrzyńskiej oraz „Dwie literatury i dwa modele wiersza" Lucylli Pszczołowskiej.

8. Łukasiewicz Jacek. Herbert. Wrocław : Dolnośląskie Wydawnictwo Edukacyjne, 2002 (sygn. 81355)
  
Twórczość Zbigniewa Herberta przejmuje czytelników w różnych krajach świata. Jest ona - jak sam określał - stałym dialogiem pisarza „ z otaczającą go rzeczywistością konkretną", prowadzonym w poszanowaniu tradycji i z wiarą w porządek wartości. Książka nie opowiada po kolei życiorysu Herberta. Utwory cytowane są nie po to, aby komentować jego życie, raczej przeciwnie - wydarzenia życiowe zostały przywołane, by lepiej pojąć twórczość.

9. Siedlecka Joanna. Pan od poezji : o Zbigniewie HerbercieWarszawa : Prószyński i S-ka, 2002 (sygn. 72084)
  
Jest to reporterska biografia Herberta - odkrywcza, żywa, bez podniosłych tonów. Kopalnia nieznanych materiałów - niepublikowanych zdjęć, cymeliów, oraz wiadomości o mniej znanych wcieleniach poety. To biografia przekraczająca jednowymiarowy stereotyp widzenia Herberta - więcej tu człowieka niż polityki. Nie skrywająca jego ran - mrocznych, bolesnych, kluczowych w walce i konspiracji, wiernością poległym i wartościom, o które walczyli. Joanna Siedlecka podjęła się próby z jednej strony podtrzymania wizerunku Herberta - kreatora, z drugiej - rozwikłania choć części zagadek z nim związanych. Stworzyła biografistyczną, reportażową opowieść o „Panu od poezji".

 

Oprac. Anna Mirońska

 

Powrót do 2008