Kurierek Nr 3 - Efektywność nauczania i uczenia się

   Misja szkoły wypełnia się w klasie szkolnej za sprawą nauczyciela oraz uczniów. Nauczyciel stwarza warunki pracy z uczniami, planuje, dobiera metody i treści, prezentuje, ocenia. Organizuje uczenie się i dzieli z uczniami odpowiedzialność za efekty. Często zadaje sobie pytanie jak pracować, jakie powinien posiadać kompetencje, aby proces nauczania i uczenia się przebiegał jak najlepiej. Być może takie problemy nauczycieli pozwoli rozwiązać, przynajmniej w części, lektura proponowanych poniżej publikacji.

1. Black Paul i in. Jak oceniać, aby uczyć? Warszawa : Centrum Edukacji Obywatelskiej : Civitas, 2006 (sygn. 86130)
  
Autorzy w swojej książce prezentują propozycję zmiany w praktyce nauczycielskiej, która może zwiększyć efektywność nauczania i uczenia się. Szeroko rozumiane ocenianie służy między innymi dostarczaniu wyników liczbowych do wykorzystania w rankingach szkół, dostarczaniu uczniom świadectw, certyfikatów, itp. Tego rodzaju ocenianie nie jest przedmiotem omawianej publikacji. Jak wynika z tytułu, autorzy zajmują się innym rodzajem oceniania, to znaczy ocenianiem, które służy uczeniu się. Chodzi tu o wszelkie sposoby oceniania, których celem jest zwiększenie wiedzy i umiejętności uczniów. „Czynności wiążące się z ocenianiem będą pomocne w nauce, jeśli dostarczają nauczycielowi takich informacji od uczniów, które będzie on mógł wykorzystać w dalszym nauczaniu, a uczniom pozwolą na ocenę zarówno swoich postępów, jak i kolegów. W efekcie doprowadzi to do modyfikacji elementów nauczania i uczenia się. Takie ocenianie staje się ocenianiem kształtującym, jeśli zebrany materiał służy dostosowaniu pracy nauczycielskiej do potrzeb uczniów".

2. Budzeń Henryk. Usprawnianie procesu nauczaniaRadom : Instytut Technologii Eksploatacji, 2003 (sygn. 75326)
  
Tematyką przedstawionej książki jest unowocześnianie, a także usprawnianie procesu dydaktycznego, a przede wszystkim zwiększenie jego efektywności. W pierwszym rozdziale książki autor wyjaśnia podstawowe pojęcia związane z zagadnieniem. Następnie omawia sposoby usprawniania procesu nauczania-uczenia się takie jak: ulepszanie bazy technicznej, ulepszanie organizacji działania, kształtowanie odpowiednich stosunków ludzi do działań przez nich podejmowanych. W kolejnym rozdziale następuje próba odpowiedzi na pytania o czynniki mające wpływ na efektywność procesu dydaktyczno-wychowawczego. W rozdziale czwartym zwrócono uwagę na szersze wykorzystanie najnowszej generacji środków medialnych, związanych z rozwojem dyscypliny pedagogicznej zwanej technologią kształcenia. Rodzaje mediów oraz kryteria ich oceny stanowią tematy kolejnych dwóch rozdziałów. W siódmym rozdziale przedstawiono przedmiot i cele badań, problemy i hipotezy badawcze. Ponadto opracowano i przedstawiono w tej części książki procedurę  oceny przydatności wideofilmów w procesie nauczania.  W ostatnich rozdziałach dokonano analizy badań ankietowych oraz zamieszczono wnioski wynikające z badań.

3. Harmin Merrill. Duch klasy : jak motywować uczniów do nauki? : z polskimi przykładami z kursu internetowego Akademii "Szkoły uczącej się". Warszawa : Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2005 (sygn. 80165)
  
„Duchem klasy" autor nazywa atmosferę panującą w klasie szkolnej. Duch klasy objawia się w uczniach poczuciem własnej wartości, zaangażowaniem w proces uczenia się, samodzielnością, umiejętnością współpracy oraz świadomym uczeniem się. Stosowanie w praktyce szkolnej opisanych w książce metod nauczania pomaga w sposób naturalny włączyć uczniów w proces uczenia się, mobilizuje ich do wysiłku i sprzyja rozwojowi.

4. Kawecki Ireneusz. Wiedza praktyczna nauczyciela : (studium etnograficzne). Kraków : Impuls, 2004 (sygn. 80316)
  
Prezentowana książka składa się z czterech części. W pierwszej omówiono badania i studia dotyczące wiedzy nauczycielskiej oraz zagadnienia związane z wiedzą praktyczną. W tej części poświęcono w szczególności uwagę rozważaniom na temat wiedzy praktycznej nauczyciela matematyki i historii. Część druga poświęcona jest zagadnieniom metodologicznym. Traktuje o właściwościach procesu badawczego, jego związkach z teorią. W trzeciej części uwaga czytelników zostaje skierowana na problem wiedzy praktycznej badanego nauczyciela matematyki, w ostatniej zawarto opis struktury wiedzy praktycznej tego nauczyciela oraz drogi tworzenia się tej wiedzy.

5. Męczkowska Astrid. Od świadomości nauczyciela do konstrukcji świata społecznego : nauczycielskie koncepcje wymagań dydaktycznych a problem rekonstrukcyjnej kompetencji ucznia. Kraków : Impuls, 2002 (sygn. 80352, 82940)
  
W przekonaniu autorki nie treść i ilość wymagań dydaktycznych stawianych uczniom przez nauczyciela ma znaczenie dla tego „kim" staje się uczeń dzięki oddziaływaniu szkoły, ale ich jakość, rozumiana jako sposób stawiania wymagań. Sposób działania nauczyciela, uwarunkowany nadaniem przez niego sensu temu, co robi, stanowi źródło rozszerzenia bądź ograniczenia wzrostu uczniowskiej kompetencji w procesie kształcenia.

6. Nauczyciel kompetentny : teraźniejszość i przyszłość. Red. Zdzisław Bartkowicz, Marzena Kowaluk, Małgorzata Samujło. Lublin : Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007 (sygn. 89255, 90176)
  
Tematyka pracy koncentruje się wokół trzech kolejnych zagadnień:
-
Kształcenie nauczyciela kompetentnego. Ta część pracy poświęcona jest poszukiwaniu modelu przygotowania nauczyciela do pracy w zmieniającej się rzeczywistości edukacyjnej.
-
Nauczyciel kompetenty w działaniu. Zaprezentowano tu wyniki badań nad wizerunkiem kompetentnego nauczyciela i wychowawcy w opinii uczniów. Omówiono również różnorodne aspekty doskonalenia zawodowego.
-
Nauczyciel wobec zagrożeń i wyzwań współczesnego świata. Ukazano tu nauczyciela kompetentnego, umiejącego rozwiązywać trudne problemy wychowawcze, znającego się na przejawach i przyczynach agresji i uzależnień oraz potrafiącego zaplanować i przeprowadzić działania profilaktyczne.
  
Prezentowana publikacja może okazać się przydatna w usprawnianiu kształcenia i doskonalenia nauczycieli, bowiem dostarcza informacji o tym, jaki może i jaki powinien być nauczyciel legitymujący się wysoko cenionymi współcześnie kompetencjami zawodowymi. Zachęca do zweryfikowania własnych kompetencji i wskazuje jak dążyć do zasłużenia sobie na miano nauczyciela z prawdziwego zdarzenia.

7. Rozwój zawodowy nauczyciela. Pod red. nauk. Henryka Moroza. Kraków : Oficyna Wydawnicza Impuls, 2005 (sygn. 82950, 83015)
  
Edukacja nauczycieli obejmuje kształcenie przedmiotowe i zawodowe. Pierwsze zapewnia kwalifikacje do nauczania określonych, uzupełniających się przedmiotów szkolnych. Drugie natomiast przygotowuje do efektywnego wykonywania funkcji, czynności i zadań nauczycieli. Od wielu lat toczy się dyskusja na temat zakresu kwalifikacji niezbędnych do spełniania ról nauczycieli we współczesnej szkole. Nauczyciele w procesie edukacyjnym odgrywają role: fachowców, menedżerów inspiratorów i integratorów. Pierwszą z wymienionych ról odgrywają nauczyciele, jeżeli wiedzą, jakie kwestie merytoryczne są istotne ze względu na założone i realizowane cele procesu kształcenia. Nauczyciele ci potrafią dobrać treści tak, aby osiągnąć wyznaczone cele. Edukatorzy jako menedżerzy to ci liderzy procesu edukacyjnego, którzy potrafią:
-
zoperacjonalizować cele nauczania-uczenia się tak, aby uczniowie mogli nie tylko zrozumieć istotę tematu lekcji, lecz także aby potrafili się skoncentrować na zawartych w nim problemach,
-
ułożyć treści dydaktyczne w spójną, logiczną całość, zorganizować optymalny dla uczniów kontekst przestrzenny i czasowy procesu kształcenia,
-
wytworzyć klimat efektywnej pracy, zachowując właściwe proporcje między nauką i odpoczynkiem,
-
wywoływać pozytywne nastawienie do nauki,
-
stworzyć wspólną strategię nauczania i uczenia się, zastosować ja w różnych formach i metodach dydaktycznych,
-
sprawnie się komunikować.
 

8. Turska Dorota. Skuteczność ucznia : od czego zależy udana realizacja wymogów edukacyjnych? Lublin : Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2006 (sygn. 85303, 85304)
  
Książka składa się z pięciu rozdziałów. Rozdział pierwszy pt. Skuteczność jako efekt "zasady jednolitości": zewnętrznych i podmiotowych wprowadza czytelnika w teorię zagadnienia. Autor omawia psychologiczne pojęcie skuteczności, teoretyczny model skuteczności oraz zewnętrzne determinanty skuteczności ucznia. Rozdział drugi nosi tytuł Problem i metoda badań własnych, w kolejnych następuje analiza badań autora oraz interpretacja uzyskanych wyników. Ostatni - to refleksja końcowa nosząca tytuł Jaka jest polska szkoła okresu reform edukacyjnych?

 

Oprac. Wanda Golec

Powrót do 2008