Kurierek Nr 6 - Edukacja międzykulturowa

   Niniejszy Kurierek Nowości poświęciłam zagadnieniu edukacji międzykulturowej. W poniżej zaprezentowanych publikacjach książkowych przewijają się także zagadnienia edukacji regionalnej, edukacji wielokulturowej, pojęcia regionalizmu, tożsamości narodowej i kulturowej, małej ojczyzny. Zaprezentowane przeze mnie książki znajdują się w zbiorach Biblioteki Pedagogicznej im. Heleny Radlińskiej w Siedlcach. Wszystkich czytelników zainteresowanych tą problematyką zapraszam do sięgnięcia po te pozycje.

1. Chromiec Elżbieta. Edukacja w kontekście różnicy i różnorodności kulturowej : z inspiracji naukowych obszaru niemieckojęzycznego. Kraków : Oficyna Wydawnicza Impuls, 2006 (sygn. 85780, 85791)
  
Badania międzykulturowe oraz towarzysząca im refleksja teoretyczna rozwijają się coraz intensywniej w ostatnich latach, i to zarówno w naukach społecznych i humanistycznych, jak również w obszarze filologii i filozofii, a nawet teologii. Zamieszczone przez autorkę w niniejszym tomie artykuły były rezultatem badań w zakresie problemów różnorodności kulturowej i były one publikowane w literaturze naukowej obszaru niemieckojęzycznego. W pierwszej części książki zamieszczone zostały teksty dotyczące międzykulturowości w obszarze edukacji formalnej. Autorka porusza zagadnienie międzykulturowych aspektów nauczania języków obcych. Część druga tomu stanowi pole poszukiwań otwierające nowe możliwości badawcze, ale też daje możliwość zorientowania się w kierunku praktycznych zastosowań wiedzy o relacjach międzykulturowych w edukacji.

2. Edukacja regionalna. Red. nauk. Anna Weronika Brzezińska, Aleksandra Hulewska, Justyna Słomska. Warszawa : Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006 (sygn. 85379, 85380)
  
Publikacja ta stanowi wprowadzenie do edukacji regionalnej i międzykulturowej. Prezentuje dzieje zainteresowania edukacją regionalną oraz sposoby badania, opisywania i interpretowania różnic kulturowych. Autorki przedstawiają propozycje sposobów nauczania o poszczególnych elementach dziedzictwa kulturowego, takich jak zwyczaje ludowe, tradycyjne stroje, potrawy. Poruszają także ważne problemy, z którymi spotykamy się na co dzień, jak stereotypy kulturowe i uprzedzenia etniczne, a także pokazują, jak o nich uczyć. Książka zawiera przykłady praktycznego wykorzystania wiedzy dotyczącej regionu nie tylko w szkole, ale również w życiu codziennym. Z perspektywy różnych dyscyplin nauk humanistycznych i społecznych pokazuje odmienne podejścia do wiedzy o środowisku lokalnym oraz zjawisk kulturowych zachodzących w najbliższym otoczeniu. Pozycja ta skierowana jest do studentów etnologii, socjologii, pedagogiki, kulturoznawstwa, ale także nauczycieli prowadzących zajęcia w ramach międzyprzedmiotowej ścieżki „Edukacja regionalna - dziedzictwo kulturowe w regionie". Książka jest niezbędna dla wszystkich osób aktywnie działających na rzecz rozwoju kultury lokalnej.

3. Fundamenty edukacyjnej wspólnoty. Red. nauk. Joanna Danilewska. Kraków : Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, cop. 2005 (sygn. 82678)
  
Publikacja ta zawiera teksty uczonych oraz adeptów pedagogiki pogrupowane w następujących częściach: „Idea wspólnoty dla edukacji", „Społeczny kontekst budowania wspólnoty", „Aksjologiczne i antropologiczne konteksty budowania wspólnoty", „Wspólnota edukacyjna w świecie wirtualnym". Autorzy twierdzą w niej, iż specyficzne polskie problemy edukacyjne okazują się udziałem pedagogów na całym świecie. Należy więc rozwiązywać je wspólnie; tego wymagają rosnące nadzieje i poczucie zagrożenia człowieka ery globalizacji. Książka przeznaczona jest dla pracowników nauki i oświaty, studentów pedagogiki, nauk o wychowaniu oraz wszystkich tych, którym w codziennej pracy towarzyszy potrzeba pogłębionej refleksji pedagogicznej nad wspólnotowym aspektem edukacji. Autorzy zachęcają w niej, aby przekraczać granice własnych uprzedzeń względem odmienności cudzych poglądów.

4. Kamińska Krystyna. W stronę wielokulturowości w edukacji przedszkolnej. Warszawa : Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2005 (sygn. 85159, 85160)
  
Książka z serii „Edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna" ukierunkowana jest na rozwiązywanie problemów edukacji początkowej. Rozważania teoretyczne służą tutaj krytycznej refleksji nad procesem kształcenia, prowadzą do przełamywania schematów w zakresie planowania dydaktycznego i organizacji pracy nauczyciela - wyboru metody odpowiedniej do cech aktywności dziecka. Publikacja ta jest adresowana do nauczycieli. Autorka uzasadnia w niej potrzebę wprowadzania przedszkolaków w świat odmienności kulturowych i przedstawia możliwości oraz sposoby dziecięcego poznawania w tym zakresie. Autorka podkreśla, że podstawą działań edukacyjnych związanych z narastaniem zjawiska wielokulturowości powinien być proces oswajania obcości poprzez zacieranie granic między kulturami, łączenie tego, co świadczy o odrębności każdego dziecka, z tym, co zyskuje ono dzięki kontaktom z dziećmi innych kultur. Książkę zamykają propozycje praktyczne - omówienie metody projektów w pracy z dziećmi w przedszkolu oraz scenariusze zajęć, które służą wprowadzaniu dzieci w inne kultury poprzez różne formy sztuki: plastykę, muzykę, teatr i film.

5. Kultura współczesna a wychowanie człowieka : materiały Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej "Człowiek w świecie kultury - kultura w życiu człowieka" (Zwierzyniec, 7-9 czerwca 2005 roku). Red. Dariusz Kubinowski. Lublin : Oficyna Wydawnicza Verba, 2006 (sygn. 87767)
  
Różnorakie relacje między kulturą a wychowaniem stanowią jedno z kluczowych, uniwersalnych i ponadczasowych, zagadnień pedagogicznych. Obecnie studia i badania kulturowo-edukacyjne należą do szeroko i coraz częściej podejmowanych, nie tylko przez pedagogów. Badacze starają się poznawać, rozumieć i wyjaśniać, interpretować skomplikowaną rzeczywistość kultury współczesnej z pedagogicznego punktu widzenia.   Zasadniczym celem książki jest analiza wielorakich aspektów relacji „człowiek - kultura" w ujęciu interdyscyplinarnym. Publikacja ta skierowana jest do wszystkich zainteresowanych, a szczególnie do pedagogów zajmujących się zagadnieniami kultury oraz do przedstawicieli różnych dziedzin nauk humanistycznych podejmujących problematykę współczesnej kultury i edukacji.

6. Polityka społeczna i oświatowa a edukacja międzykulturowa. Red. Tadeusz Lewowicki, Ewa Ogrodzka-Mazur. Cieszyn : Uniwersytet Śląski. Filia ; Warszawa : Wyższa Szkoła Pedagogiczna Związku Nauczycielstwa Polskiego, 2005 (sygn. 88393, 88392 czyt.)
  
Niniejszy zbiór opracowań stanowi teoretyczne i praktyczne omówienie zagadnień dotyczących problematyki polityki społecznej i oświatowej oraz jej oddziaływania na realizację edukacji międzykulturowej. Autorzy niniejszych tekstów zwracają uwagę m. in. na nowe zadania i wyzwania wychowania do demokracji, które ma prowadzić do przebudowy relacji między państwem, kościołami, oświatą i jednostkami/obywatelami. Obecność polityki w procesie edukacji może również przyczyniać się do przeciwdziałania zjawiskom wykluczenia/marginalizacji społecznej na rzecz szeroko rozumianej polityki włączającej oraz realizacji idei społeczeństwa dla wszystkich. Ważne miejsce w podjętych analizach zajmuje poszukiwanie europejskiego wymiaru edukacji międzykulturowej, ze szczególnym uwzględnieniem perspektywy polityki dialogu kulturowego, modernizacji systemów szkolnych oraz odpowiedniego przygotowania nauczycieli do realizacji treści programów kształcenia - o Europie, w Europie i dla Europy - na wszystkich etapach kształcenia. Rozwój edukacji międzykulturowej wspierany przez państwo (państwa) daje możliwość istnienia nowego ładu społecznego, w którym najważniejsze miejsce zajmuje człowiek i jego dobro, ujmowane z perspektywy „Innego".

7. Region, tożsamość, edukacja. Red. nauk. Jerzy Nikitorowicz, Dorota Misiejuk, Mirosław Sobecki. Białystok : Trans Humana Wydawnictwo Uniwersyteckie, 2005 (sygn. 81907)
  
Procesy społeczno - kulturowe zachodzące w naszej części kontynentu mają ogromne znaczenie dla kształtowania się tożsamości społecznej oraz tożsamości indywidualnej. Wyraźnie dają się zauważyć dwie tendencje, z jednej strony do unifikacji, z drugiej zaś do dyferencjacji. Poszukiwanie podobieństwa i wspólnoty równoważone jest przez podkreślanie zróżnicowania i oryginalności. W ten sposób idee integracji w skali kontynentu spotykają się z odnawianiem lokalnych więzi. Niniejsza publikacja stanowi próbę wielostronnego spojrzenia na kwestię znaczenia regionu i regionalizmu w kreowaniu człowieka początku XXI wieku.

8. Teorie i modele badań międzykulturowych. Red. Tadeusz Lewowicki, Alina Szczurek-Boruta, Ewa Ogrodzka-Mazur. Cieszyn : Uniwersytet Śląski w Katowicach. Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji ; Warszawa : Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP, 2006 (sygn. 88395, 88394 czyt.)
  
Przemiany polityczne, społeczne i gospodarcze oraz zmiany dokonujące się w mentalności współczesnych społeczeństw sprawiają, że nowego znaczenia nabierają sprawy edukacji międzykulturowej. Coraz częściej zagadnieniami edukacji wielokulturowej i międzykulturowej zajmują się pedagodzy. W przypadku prac pedagogicznych eksponowane są przemiany ideologii edukacyjnych i poczynania praktyczne świadczące o zastępowaniu edukacji wielokulturowej (skupionej na wybranych społecznościach i ich kulturze, tolerującej „Inność") edukacją międzykulturową - nastawioną na poznawcze i wzajemne przenikanie różnych kultur, czerpanie wartości z innych kultur, zbliżenie ludzi i ich kultur - z zachowaniem ich odmienności, tożsamości. W książce tej autorzy poszczególnych tekstów dokonują prezentacji wybranych teorii i stanowisk psychologicznych, socjologicznych, kulturowych, pedagogicznych i innych, które mogą być pomocne w studiowaniu i badaniu kwestii tożsamości społecznej, kultury duchowej i materialnej poszczególnych grup narodowościowych, etnicznych i wyznaniowych, a także kwestii szeroko rozumianych pograniczy - państw, narodów, kultur, wyznań. Teksty te zawierają charakterystyki teorii oraz uwagi dotyczące możliwości wykorzystania ich w badaniach międzykulturowych.

9. Z teorii i praktyki edukacji międzykulturowej. Red. Tadeusz Lewowicki, Ewa Ogrodzka-Mazur. Cieszyn : Uniwersytet Śląski w Katowicach. Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji ; Warszawa : Wyższa Szkoła Pedagogiczna Związku Nauczycielstwa Polskiego, 2006 (sygn. 88391, 88390 czyt.)
  
Publikacja niniejsza poświęcona jest relacjom między teorią i koncepcjami pedagogiki wielokulturowej i międzykulturowej a praktyką edukacji wielokulturowej i międzykulturowej. W poszczególnych tekstach znajdują się prezentacje i krytyczne analizy ogólnych strategii edukacyjnych, wybranych programów edukacyjnych, zarysy teorii służących kształtowaniu modeli edukacji wielokulturowej i/lub międzykulturowej, przykłady praktycznych poczynań w zakresie edukacji wielokulturowej, regionalnej i międzykulturowej. Część opracowań traktuje o takich zagadnieniach, jak programy kształcenia i edukacja wielokulturowa w szkołach, uprzedzenia i edukacja religijna, kształtowanie się tożsamości w społecznościach wielokulturowych. Ten ostatni wątek przedstawiany jest w różnych wymiarach, na przykład na płaszczyźnie „jednostka - rodzina - naród - ludzkość oraz dom - mała ojczyzna - region - Ojczyzna - Ziemia - Wszechświat". Książka ta jest już dwudziestą pierwszą pozycją w cyklu „Edukacja międzykulturowa".

                                                                                                                                      

Oprac. Anna Stefaniak

Powrót do 2008